Kibele Nerede Yaşamıştır? Mitolojik Bir Soru, Gerçekçi Bir Cevap!
İzmir’de, 25 yaşında, sürekli espri yapan bir genç yetişkin olarak bazen kendimi, geçmişin çok derinlerine gitmiş bir dedektif gibi hissediyorum. Çünkü bir gün, yine arkadaşlarım arasında “Kibele nerede yaşamıştır?” diye bir soru soruldu ve tabii ki herkesin cevabı, “Muhtemelen Yunan’da ya da Anadolu’da bir yerlerde falan” gibi yüzeysel yanıtlar olunca, birden derin bir tarihsel sorgulamaya girdim. Dedim ki, “Beni ilgilendiriyor bu! Kibele’yi araştırmam lazım.” Ama bir yandan da şunu düşündüm: “Kibele’nin nerede yaşadığı, bana ne?! O zaman ne işim var mitolojiyle?” Ama işte, içimdeki aşırı düşünme dürtüsü bir kez daha galip geldi. Ve Kibele’nin nerede yaşadığını öğrenmek için araştırmalara başladım. Bu yazıda da hem komik hem de düşündürücü bir şekilde, Kibele’nin yaşadığı yerleri keşfedeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
Kibele Kimdir, Ne İş Yapar? Biraz Tanıyalım
Öncelikle Kibele’yi biraz tanımamız lazım. Hani Yunan mitolojisiyle arası olmayanların bile kulağına çalınan o ismi. Kibele, Anadolu kökenli bir tanrıçadır. Yani, bir Yunan tanrıçası falan değildir. Çoğu kişi, Yunan mitolojisiyle karıştırsa da, aslında Kibele’nin kökenleri Anadolu’ya dayanır. MÖ 8. yüzyıl civarlarına denk geliyor. Bu kadar eski bir tanrıçadan bahsediyoruz. “Tanrıça” dediysem, Kibele, doğanın, bereketin ve dağların tanrıçası olarak bilinir. Bir nevi doğayla özdeşleşmiş, “hayat kaynağımız” denilen o mitolojik figür. Yani, bir nevi dağlarda vakit geçirip, doğa ile haşır neşir olan, modern zamanın “doğal yaşam gurupları” gibi düşünün. Ama Kibele’nin durumu biraz daha sert. O dağları, evinde çekirdek çıtlayarak izleyen biri değil, büyük ihtimalle dağların tepesinde oturup oradaki bütün olayı kontrol eden bir tanrıça. Bu, kesinlikle Instagram hesabı olmayan, doğallıkta sınırları zorlayan bir kişilik.
Kibele Nerede Yaşamıştır? Bir Yunan mı, Anadolu mu?
Şimdi gelelim asıl meseleye: Kibele nerede yaşamıştır? Bu soruyu kafamda 100 kez sordum, 101. kez de size soruyorum. Kibele’nin hayatı, sadece dağlarla sınırlı değildi tabii. Öncelikle, Kibele’nin en önemli merkezi, bugün modern Türkiye sınırlarında olan Phrygia bölgesiydi. Evet, yanlış duymadınız! Kibele, Anadolu’da yaşamış bir tanrıça. Bu konuda modern tarihçilerle hemfikiriz. Phrygia, bugün Afyonkarahisar, Eskişehir ve Kütahya illerinin bazı kısımlarını kapsayan bir bölge. Yani, Kibele’yi yaşadığı dönemde çok büyük ihtimalle bu bölgelerde bir yerlerde görmeniz mümkündü. Ama tabii, Kibele’nin zamanında buradaki ortam, hiç de bizim modern İzmir sokaklarındaki gibi değildi. Kibele’nin zamanında yollar mı vardı? Toplu taşıma mı vardı? Haa, ne olurdu mesela, Kibele’nin bir Uber’i olsa? “Kibele’yi dağdan alabilir miyim? Üzerinde dağ çiçekleri mi var? Yoksa taşlarla mı kaplı?” diye esprili bir senaryo düşünmeden edemedim. Neyse, bu tür hayali senaryoları bir kenara bırakıp gerçeğe dönelim.
Kibele’nin yaşadığı yerlerden biri kesinlikle Kızıl Kule’dir. Yani, bu dağ, Kibele’nin tam olarak kendi alanıydı diyebiliriz. Aslında Kibele’nin merkezi, bugünkü Frigya Krallığı’nın başkenti olan Gordion civarındaydı. Bu arada, Gordion diye bir yer var ve bu yer, Kibele’nin gerçekten “kraliçe” olacağı türden bir mekân. Şehir, Phrygian kültürünün merkeziydi. Burada yalnızca Kibele’nin heykelleri değil, aynı zamanda çok sayıda “bereket” ve “doğa” figürleri de bulunuyor. Yani, aslında Kibele’nin yaşam alanı, bir bakıma bizim ‘doğal yaşam’ anlayışımıza yakın. Hatta bir arkadaşım şunu demişti: “Kibele de İzmir’de yaşıyor olsaydı, doğal yaşam marketlerinin müdavimi olurdu kesin.” Haklı olabilir. Kibele’nin yaşadığı yerleri düşündükçe, aslında doğaya olan bu derin bağlılığını anlamaya başlıyorum.
Kibele’nin Bir İstanbullu Olsaydı…
Peki ya Kibele, bir gün İstanbul’da yaşasaydı? Bunu hayal etmek oldukça eğlenceli. Bu kadar doğa ile iç içe bir tanrıça, İstanbul gibi karmaşık bir şehre alışabilir miydi? Bir düşünelim… Kibele’nin en sevdiği mekanlar, nehir kenarları ve ormanlık alanlar, değil mi? Şimdi, onu İstanbul’da hayal edin. Eminim ki, bir gün Boğaz’a karşı meditasyon yaparken, bir yandan da etrafındaki her kafeyi içten içe “yine betonlaşma” yüzünden eleştiriyordur. Kibele’nin yerinde olsam, bence sabahları Bebek’teki o sahil yolunda yürür, öğle vakti de Karaköy’de kahve içerim, akşamları ise biraz daha sakin, Üsküdar’ın ormanlık bölgelerinde huzurlu bir yürüyüş yaparım. Ama tabii ki, sabah Boğaz manzaralı bir evde oturuyor olması, biraz zor olurdu. Herkesin Kibele’yi böyle bir ortamda hayal etmesi pek kolay olmayabilir, ama ben biraz mizahi düşünmeye eğilimliyim, siz de affedin.
Kibele’nin Zamanındaki Yaşam Şartları
Şimdi biraz da Kibele’nin zamanındaki yaşam şartlarına bakalım. Kibele’nin yaşadığı dönemde, devasa dağlar ve doğa, onun yaşam alanıydı. Muhtemelen sürekli olarak vahşi doğanın içinde dolaşan, ve muhtemelen her gün ‘keşfe’ çıkmak için hazırlık yapan bir figürdü. Ama o dönemin zorlukları da vardı. Mesela, elektriği falan yoktu! Hani modern dünyada bir yerlerde oturup akşamüstü Netflix izlemek gibi bir şansı yoktu Kibele’nin. Ne bir akıllı telefon, ne de internet vardı. Bunu yazarken, kendi hayatımda ne kadar şanslı olduğumu fark ettim. Gerçekten, her şeye rağmen Kibele, doğayla iç içe bir yaşam sürdü. Hayatını dağlarda geçirmek, belki de bizim yaşadığımız bu teknolojik dünyanın getirdiği tüm streslerden kaçma biçimiydi.
Kibele Nerede Yaşamıştır? Sonuç Olarak…
Sonuç olarak, Kibele’nin nerede yaşadığı sorusunun cevabı basit: Anadolu’nun yüksek dağlarında, doğa ile iç içe bir yaşam. Kibele, tarih boyunca tüm bu mitolojik figürlerden belki de en özgür olanıydı. Doğanın, dağların, bereketin tanrıçası olarak, şehirden uzakta, kendi dünyasında varlık gösterdi. Evet, belki günümüz İstanbul’unda, İzmir’inde yaşamak isterdi, ama o zamanlar bu kadar farklı dünyalar vardı ki. Kibele’yi anlamak, aslında hayatın doğal ritmini, karmaşayı, doğanın sunduğu huzuru ve zorlukları bir arada kabul etmek demek. Kibele’nin hayatı aslında bize bir şey söylüyor: Ne olursa olsun, doğayla bağınızı koparmayın, çünkü o, her zaman en güvenli yer olacak.