Mesela Kelimesi Türkçe Mi?
Bugün İstanbul’da, iş yerinde sıkça karşılaştığım bir kelime var: “mesela”. Bu kelimeyi o kadar çok duyuyorum ki, bazen tam anlamıyla ne anlama geldiğini sorgulamak istiyorum. Yani, gerçekten de Türkçe mi? Yoksa zamanla başka dillerden mi geçmiş? Kimse tam olarak nasıl kullanacağını düşünmeden, bir cümlede birden fazla kez kullanabiliyor. Peki, biz “mesela” derken ne demek istiyoruz? Bu sorular kafamı kurcalarken, bir süre düşündüm. İşte size düşüncelerim…
Mesela’nın Kökeni: Türkçeye Ne Zaman Girdi?
“Mesela” kelimesi, Türkçeye Arapçadan geçmiş bir kelime. Arapçadaki “mesel” kelimesi, “örnek” ya da “misal” anlamına geliyor. Yani, kelimenin kökeni aslında örnek vermek, bir durumu somutlaştırmak anlamına geliyor. Arapçadan Türkçeye geçişi ise dildeki çeşitli değişimler ve Osmanlı İmparatorluğu’nun uzun süren etkisiyle olmuş. İlk başlarda, çok daha sınırlı bir şekilde, örnek verme amacıyla kullanılan bu kelime, zamanla günlük dilde çok daha fazla yer edinmiş.
Bugün “Mesela” Kelimesinin Kullanımı
Günümüzde “mesela” kelimesi, her an her yerde karşımıza çıkıyor. İşyerinde toplantı yaparken, arkadaşlarla bir kafe köşesinde sohbet ederken ya da yazılı bir dilde, blogda, kitapta bir şeyleri açıklarken, sürekli kullandığımız bir kelime haline gelmiş. Çoğu zaman bir şeyleri örneklemek için, bir durumu daha anlaşılır kılmak için kullanılıyor. İşin garip tarafı, bazen “mesela” kelimesi, bir durumu somutlaştırmaktan çok, daha soyut bir şey anlatmak için de kullanılıyor. Mesela, akşam bir yerde otururken, bir arkadaşım bana bir şey anlatırken, “Mesela şu konu, çok önemli” dediğinde, aslında ne demek istediğini tam anlayamıyorsun. “Mesela” kelimesi, bazen öyle sıradanlaşıyor ki, aslında ne demek istediği bile belirsizleşebiliyor. Bu kelimeyi çok fazla duymak, zamanla konuşmaların anlamını yüzeysel hale getirebiliyor.
Mesela ve Dilin Evrimi
Bir kelimenin dilde nasıl evrildiğine şahit olmak, çok ilginç bir deneyim. Ben de bunu bir İstanbul’lu olarak bizzat gözlemliyorum. Hangi kelimenin ne kadar kullanıldığı, zamanla dilin nasıl bir hal aldığını gösteriyor. “Mesela” kelimesinin kullanımındaki artış, Türkçenin her geçen gün daha çok konuşma diline kaymasının bir göstergesi. Türkçede zamanla, dildeki gereksiz kuralların esnetilmesi, daha serbest, gündelik bir dil kullanımına doğru bir kayma yaşanıyor. Bu noktada, “mesela” kelimesi de Türkçenin doğal bir parçası haline gelmiş durumda. Eskiden, daha spesifik ve belirgin kullanım alanları olan bu kelime, şimdi o kadar yaygınlaştı ki, neredeyse tüm cümlelerde yerini alabiliyor.
“Mesela” Neden Çok Kullanılır?
Peki, neden bu kadar çok kullanıyoruz? Bunu düşündüğümde, belki de beynimizin hızlı bir şekilde örnek vererek anlamaya çalıştığı bir süreçten kaynaklanıyordur. “Mesela” demek, karşımızdaki kişiye durumu daha somutlaştırmak, bir şeyleri örneklendirerek anlatmak istiyoruz. Özellikle sohbet ederken, düşüncelerimizi netleştirmek için bu kelimeyi bir köprü gibi kullanıyoruz. Tabii ki de bu, bazen gereksiz bir şekilde bile olsa… Örneğin, iş yerindeki bir toplantıda, bir konu üzerine konuşurken, “Mesela, geçen hafta şunu şunu yaptık” dediğimde, aslında kendimi daha net ifade ettiğimi düşünüyorum. Ama gerçekte, karşımda ki kişi, “Mesela” kelimesinin ardından gelen örneği belki de hiç anlamayacak! Ama kelimeyi o kadar fazla kullanıyoruz ki, farkında olmadan bir alışkanlık haline geliyor.
Mesela ve Gelecek: Ne Olacak?
İleriye doğru baktığımda, “mesela” kelimesinin Türkçede nasıl bir evrim geçireceğini merak ediyorum. Türkçenin gelecekteki kullanım biçimi, özellikle gençlerin dilinde bu kelimenin nasıl daha da yerleşeceğini ve şekil değiştireceğini tahmin etmek zor. Beni düşündüren bir diğer şey, başka dillerin etkisiyle, “mesela” gibi kelimelerin nasıl bir yere oturacağı. Her geçen gün dünyadaki diğer dillere olan etkileşimler arttıkça, kelimeler başka anlamlar yüklenebilir veya anlamları tamamen kaybolabilir. Kim bilir, belki bir gün “mesela” kelimesinin kullanılma sıklığı azalır, yerine başka kelimeler gelir. Ama şu bir gerçek ki, dil, yaşadığımız dönemin bir yansımasıdır ve şu anda da “mesela” kelimesi, Türkçede önemli bir yer tutuyor.
Sonuç: Dil Yaşar, Değişir
Sonuç olarak, “mesela” kelimesi, Türkçede bir yerden bir yere gelmiş ve şu an günlük dilde çok sık kullanılan bir kelime haline gelmiş durumda. Kelimenin kökenine bakıldığında, Arapçadan gelen bu kelime, zamanla bizim dilimize adapte olmuş. Peki, dilimizde başka hangi kelimeler var ki, zamanla benzer bir evrim geçirdi? Dil, sadece iletişim değil, aynı zamanda kültürün de bir yansıması. Bugün “mesela”nın kullanımı bize dilin nasıl geliştiğini, toplumun ne kadar hızlı bir şekilde değiştiğini ve günlük hayatımızda nasıl daha samimi bir dil kullanmaya başladığımızı gösteriyor. Belki de “mesela”yı bu kadar çok kullanmamızın nedeni, aslında biraz da hayatımızdaki belirsizliğin bir yansıması. Ne dersiniz, belki de dilimizin evrimi, bizim dünyaya nasıl baktığımıza dair küçük ipuçları veriyordur…